نوار عصب و عضله در کودکان

نوار عصب و عضله در کودکان یکی از روش‌های تشخیصی است که برای بررسی عملکرد اعصاب محیطی، محل اتصال عصب و عضله و عملکرد خود عضلات استفاده می‌شود.

این بررسی می‌تواند به پزشک کمک کند علت برخی علائم مانند ضعف عضلانی، بی‌حسی، گزگز، درد، کاهش قدرت حرکتی یا بعضی اختلالات حرکتی کودک را دقیق‌تر مشخص کند.

نام علمی این بررسی معمولاً شامل دو بخش است: Nerve Conduction Study (NCS) یا مطالعه هدایت عصبی و Electromyography (EMG) یا الکترومیوگرافی.

این دو آزمایش اطلاعات متفاوتی درباره عملکرد سیستم عصبی محیطی و عضلات ارائه می‌کنند و در صورت نیاز در کنار یکدیگر انجام می‌شوند.

با وجود شباهت کلی این آزمایش با نوار عصب و عضله در بزرگسالان، انجام آن برای کودکان به ملاحظات متفاوتی نیاز دارد.

سن کودک، میزان همکاری، اضطراب، توانایی درک دستورها و نوع بیماری مورد بررسی می‌توانند در نحوه انجام آزمایش مؤثر باشند.

نکته مهم این است که نوار عصب و عضله یک آزمایش غربالگری برای همه کودکان نیست.

پزشک معمولاً بر اساس شرح حال و معاینه عصبی و عضلانی تصمیم می‌گیرد که آیا انجام این بررسی برای کودک ضرورت دارد یا خیر.

نوار عصب و عضله در کودکان چیست؟

نوار عصب و عضله یک ارزیابی الکتروفیزیولوژیک است که عملکرد اعصاب و عضلات را بررسی می‌کند.

در بخش NCS، سرعت و قدرت انتقال پیام الکتریکی در امتداد برخی اعصاب محیطی بررسی می‌شود. پزشک با استفاده از تحریک الکتریکی کنترل‌شده، پاسخ عصب را اندازه‌گیری می‌کند.

در بخش EMG، فعالیت الکتریکی عضله در حالت استراحت و هنگام انقباض بررسی می‌شود. این کار معمولاً با استفاده از یک الکترود سوزنی بسیار ظریف انجام می‌شود.

ترکیب اطلاعات حاصل از این دو بخش می‌تواند به پزشک کمک کند مشخص کند که علائم کودک بیشتر با یک مشکل عصبی، بیماری عضلانی یا اختلال دیگری ارتباط دارد.

تفاوت EMG و NCS چیست؟

این دو اصطلاح گاهی به‌جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما دقیقاً یک آزمایش نیستند.

NCS یا مطالعه هدایت عصبی بیشتر عملکرد اعصاب محیطی را ارزیابی می‌کند؛ برای مثال سرعت انتقال پیام عصبی و پاسخ عصب به تحریک.

EMG یا الکترومیوگرافی فعالیت الکتریکی عضلات را بررسی می‌کند و می‌تواند اطلاعاتی درباره نحوه عملکرد عضله و ارتباط آن با عصب مربوطه ارائه دهد.

به همین دلیل، زمانی که پزشک از عبارت «نوار عصب و عضله» استفاده می‌کند، ممکن است منظور مجموعه‌ای از تست‌های NCS و EMG باشد.

چرا ممکن است کودک به نوار عصب و عضله نیاز داشته باشد؟

کودک ممکن است به دلایل مختلفی برای انجام این بررسی ارجاع شود. تصمیم‌گیری درباره ضرورت آزمایش به علائم، معاینه و تشخیص احتمالی بستگی دارد.

از جمله مواردی که ممکن است پزشک را به سمت بررسی الکتروفیزیولوژیک هدایت کند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

ضعف عضلانی

اگر کودک در یک یا چند اندام دچار کاهش قدرت باشد، پزشک ممکن است برای بررسی منشأ ضعف، نوار عصب و عضله را در نظر بگیرد.

ضعف می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و همیشه ناشی از بیماری خود عضله نیست.

گاهی مشکل در عصب محیطی، ریشه عصبی یا مسیر ارتباط عصب و عضله قرار دارد.

بی‌حسی و گزگز

احساس بی‌حسی، مورمور شدن یا گزگز در دست یا پا ممکن است در برخی شرایط با اختلال عملکرد عصب ارتباط داشته باشد.

در چنین شرایطی، بررسی هدایت عصبی می‌تواند اطلاعاتی درباره عملکرد عصب موردنظر در اختیار پزشک قرار دهد.

درد همراه با علائم عصبی

درد اندام در کودکان علت‌های متعددی دارد و در بسیاری از موارد به نوار عصب و عضله نیاز نیست.

اما اگر درد همراه با ضعف، اختلال حسی یا سایر علائم عصبی باشد، ممکن است پزشک انجام بررسی‌های تکمیلی را توصیه کند.

اختلالات حرکتی

برخی مشکلات حرکتی کودکان ممکن است نیازمند بررسی دقیق‌تر عملکرد عصب و عضله باشند.

در این موارد، نوار عصب و عضله می‌تواند در کنار معاینه و سایر روش‌های تشخیصی مورد استفاده قرار گیرد.

بررسی آسیب عصب

در صورت آسیب یا فشار به یک عصب محیطی، پزشک ممکن است برای ارزیابی عملکرد عصب و پیگیری روند آن از مطالعات هدایت عصبی استفاده کند.

بررسی برخی بیماری‌های عصبی عضلانی

در بعضی بیماری‌های Neuromuscular، ترکیب یافته‌های معاینه با تست‌های الکتروفیزیولوژیک می‌تواند به تشخیص یا افتراق بیماری‌ها کمک کند.

البته نوار عصب و عضله به‌تنهایی برای تشخیص همه بیماری‌های عصبی و عضلانی کافی نیست و گاهی آزمایش خون، تصویربرداری، تست‌های ژنتیکی یا سایر بررسی‌ها نیز لازم می‌شوند.

نوار عصب و عضله در کودکان چه بیماری‌هایی را بررسی می‌کند؟

این آزمایش می‌تواند در بررسی برخی اختلالات سیستم عصبی محیطی و عضلانی مورد استفاده قرار گیرد؛ اما نوع بیماری و سن کودک در تصمیم‌گیری پزشک اهمیت زیادی دارد.

از جمله شرایطی که ممکن است در فرآیند تشخیص آنها از تست‌های الکتروفیزیولوژیک استفاده شود عبارت‌اند از:

• برخی Peripheral Neuropathies
• آسیب یا گیر افتادن عصب محیطی
• بعضی Radiculopathies
• برخی بیماری‌های عضلانی
• بعضی اختلالات محل اتصال عصب و عضله
• آسیب‌های عصبی پس از ضربه
• برخی بیماری‌های نوروموسکولار
• ارزیابی عملکرد عصب در بعضی اختلالات حرکتی

با این حال، این فهرست به معنی آن نیست که برای تشخیص هر یک از این بیماری‌ها همیشه نوار عصب و عضله لازم است.

تشخیص نهایی بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات پزشکی انجام می‌شود، نه فقط نتیجه یک تست.

آیا نوار عصب و عضله برای کودکان دردناک است؟

یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های والدین این است که آیا نوار عصب و عضله برای کودک درد دارد یا خیر.

در بخش مطالعه هدایت عصبی، تحریک‌های الکتریکی کوتاه و کنترل‌شده از طریق الکترودهای سطحی انجام می‌شوند.

کودک ممکن است احساس ضربه، فشار یا یک شوک کوتاه‌مدت داشته باشد، اما این تحریک‌ها معمولاً بسیار کوتاه هستند.

در بخش EMG سوزنی نیز ممکن است ورود الکترود سوزنی ظریف باعث احساس ناراحتی یا درد خفیف شود.

میزان ناراحتی به سن کودک، محل بررسی، تعداد عضلات یا اعصاب مورد ارزیابی و میزان همکاری کودک بستگی دارد.

بنابراین بهتر است والدین به جای اینکه به کودک بگویند «اصلاً درد ندارد»، با زبان ساده برای او توضیح دهند که ممکن است احساس متفاوت یا کمی ناراحتی کوتاه‌مدت داشته باشد و آزمایش توسط پزشک و با هدف تشخیص دقیق انجام می‌شود.

آیا نوار عصب و عضله برای کودک خطرناک است؟

نوار عصب و عضله در صورت انجام توسط پزشک آموزش‌دیده و با رعایت اصول مناسب، یک روش تشخیصی با ریسک پایین محسوب می‌شود.

در NCS، تحریک الکتریکی از طریق سطح پوست انجام می‌شود و معمولاً عارضه ماندگاری ایجاد نمی‌کند.

در EMG سوزنی، ممکن است پس از آزمایش کمی درد یا حساسیت در محل ورود سوزن وجود داشته باشد که معمولاً موقتی است.

با این حال، پیش از انجام آزمایش باید پزشک از شرایط پزشکی کودک و مواردی مانند اختلالات انعقادی، مصرف برخی داروها یا وجود دستگاه‌های پزشکی کاشتنی مطلع باشد.

آیا همه کودکان می‌توانند نوار عصب و عضله انجام دهند؟

خیر. انجام این آزمایش باید براساس نیاز تشخیصی کودک و تشخیص پزشک متخصصی همچون دکتر نفیسه بیرنگ تعیین شود.

سن کودک، توانایی همکاری، نوع علائم و سؤال تشخیصی پزشک در انتخاب روش اهمیت دارند.

در کودکان بسیار کم‌سن یا کودکانی که همکاری محدودی دارند، پزشک ممکن است بر اساس شرایط، نوع و تعداد تست‌ها را تغییر دهد یا از روش‌های تشخیصی دیگری نیز استفاده کند.

بنابراین، سن پایین به‌تنهایی به معنی ممنوع بودن نوار عصب و عضله نیست؛ اما روش انجام آزمایش باید متناسب با شرایط کودک انتخاب شود.

آمادگی کودک برای نوار عصب و عضله چگونه است؟

در بیشتر موارد، نوار عصب و عضله به آمادگی پیچیده‌ای نیاز ندارد.

با این حال، رعایت چند نکته می‌تواند انجام آزمایش را برای کودک و پزشک ساده‌تر کند.

لباس مناسب

بهتر است کودک لباس راحت و نسبتاً آزاد بپوشد تا دست‌ها و پاها یا ناحیه‌ای که قرار است بررسی شود، به‌راحتی در دسترس پزشک باشد.

پوست تمیز باشد

روز انجام آزمایش بهتر است روی پوست محل بررسی از کرم، روغن، لوسیون یا مواد چرب‌کننده استفاده نشود.

این مواد ممکن است در تماس مناسب الکترودهای سطحی با پوست اختلال ایجاد کنند.

داروهای مصرفی را اطلاع دهید

اگر کودک داروی خاصی مصرف می‌کند، والدین باید نام و مقدار دارو را به پزشک اطلاع دهند.

قطع هیچ دارویی نباید بدون دستور پزشک انجام شود.

کودک را از قبل آماده کنید

توضیح دادن روند آزمایش با زبان متناسب با سن کودک می‌تواند اضطراب او را کاهش دهد.

بهتر است والدین از ایجاد ترس با عباراتی مانند «اصلاً درد ندارد» یا «هیچ چیزی حس نمی‌کنی» خودداری کنند.

توضیح ساده و صادقانه درباره اینکه ممکن است کودک برای چند لحظه احساس متفاوت یا ناراحتی خفیف داشته باشد، معمولاً کمک‌کننده‌تر است.

نوار عصب و عضله در کودکان چگونه انجام می‌شود؟

روند آزمایش به سؤال تشخیصی پزشک و اعصاب و عضلاتی که باید بررسی شوند بستگی دارد، اما معمولاً می‌توان آن را به چند مرحله کلی تقسیم کرد.

مرحله اول؛ بررسی و معاینه

پیش از شروع آزمایش، پزشک درباره علائم کودک، زمان شروع آنها، سابقه بیماری، آسیب‌های قبلی و مشکلات حرکتی یا حسی سؤال می‌کند.

در صورت نیاز، قدرت عضلات، رفلکس‌ها، حس و الگوی حرکتی کودک نیز بررسی می‌شود.

این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا پزشک باید مشخص کند کدام عصب یا عضله و با چه هدفی بررسی شود.

مرحله دوم؛ قرار دادن الکترودها

در بخش NCS، الکترودهای سطحی روی پوست قرار می‌گیرند.

سپس عصب موردنظر با تحریک الکتریکی کوتاه تحریک شده و پاسخ آن ثبت می‌شود.

پزشک می‌تواند با تغییر محل تحریک و محل ثبت پاسخ، عملکرد قسمت‌های مختلف مسیر عصبی را ارزیابی کند.

مرحله سوم؛ ثبت پاسخ عصبی

دستگاه پاسخ الکتریکی عصب را ثبت می‌کند.

از این اطلاعات می‌توان برای بررسی مواردی مانند سرعت هدایت عصبی و دامنه پاسخ استفاده کرد.

اعداد به‌دست‌آمده به‌تنهایی معنای قطعی ندارند و باید با توجه به سن کودک، عصب مورد بررسی و شرایط بالینی تفسیر شوند.

مرحله چهارم؛ EMG سوزنی در صورت نیاز

اگر پزشک تشخیص دهد که بررسی فعالیت الکتریکی عضله لازم است، ممکن است از EMG سوزنی استفاده شود.

در این روش، یک الکترود سوزنی بسیار ظریف در عضله قرار می‌گیرد و فعالیت الکتریکی آن در حالت استراحت و هنگام انقباض ثبت می‌شود.

همه کودکان به EMG سوزنی نیاز ندارند.

نوع آزمایش براساس سؤال تشخیصی تعیین می‌شود.

نوار عصب و عضله در کودکان چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان آزمایش عدد ثابتی ندارد.

مدت انجام نوار عصب و عضله به عواملی مانند:

• سن کودک
• تعداد اعصاب مورد بررسی
• تعداد عضلات مورد بررسی
• نیاز یا عدم نیاز به EMG سوزنی
• میزان همکاری کودک
• پیچیدگی سؤال تشخیصی

بستگی دارد.

آزمایش ممکن است در یک کودک نسبتاً سریع انجام شود، در حالی که بررسی کامل‌تر در کودک دیگر زمان بیشتری نیاز داشته باشد.

به همین دلیل، بهتر است والدین برای انجام آزمایش زمان کافی در نظر بگیرند و کودک را برای عجله یا بی‌قراری تحت فشار قرار ندهند.

نوار عصب و عضله در نوزادان و کودکان کم‌سن

انجام مطالعات الکتروفیزیولوژیک در سنین پایین نیز در شرایط خاص امکان‌پذیر است، اما تفسیر نتایج در کودکان با بزرگسالان یکسان نیست.

مقادیر طبیعی هدایت عصبی و برخی شاخص‌های الکتروفیزیولوژیک می‌توانند تحت تأثیر سن و روند تکامل سیستم عصبی قرار داشته باشند.

به همین دلیل، نتیجه یک کودک نباید صرفاً با مقادیر مرجع بزرگسالان مقایسه شود.

آیا نوزاد هم می‌تواند نوار عصب و عضله انجام دهد؟

در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، ممکن است برای نوزاد نیز مطالعات الکتروفیزیولوژیک انجام شود.

پزشک باید پیش از آزمایش مشخص کند که دقیقاً چه سؤال تشخیصی قرار است پاسخ داده شود و کدام اعصاب یا عضلات باید بررسی شوند.

در این سنین، همکاری کودک بسیار محدود است؛ بنابراین برنامه‌ریزی آزمایش و انتخاب تست‌های ضروری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چرا تفسیر نوار عصب در کودکان سخت‌تر است؟

سیستم عصبی محیطی در دوران کودکی همچنان در حال رشد و بلوغ است. بنابراین برخی پارامترهای الکتروفیزیولوژیک با افزایش سن تغییر می‌کنند.

از طرف دیگر، اندازه اندام، دمای پوست و شرایط انجام آزمایش نیز می‌توانند بر برخی اندازه‌گیری‌ها تأثیر داشته باشند.

به همین دلیل، تفسیر نوار عصب و عضله کودک باید توسط پزشک آشنا با الکتروفیزیولوژی کودکان و در کنار علائم و معاینه انجام شود.

نقش همکاری کودک در نوار عصب و عضله

همکاری کودک می‌تواند انجام آزمایش را ساده‌تر کند؛ اما میزان همکاری مورد انتظار باید متناسب با سن او باشد.

کودک خردسال ممکن است در زمان انجام تست بی‌قرار شود یا از تماس الکترود یا سوزن بترسد. این موضوع الزاماً به معنی وجود مشکل پزشکی نیست.

والدین می‌توانند با چند اقدام ساده همکاری کودک را بیشتر کنند:

• قبل از مراجعه، روند آزمایش را با زبان ساده توضیح دهند.
• کودک را با وعده‌های ترسناک یا تهدید نترسانند.
• اسباب‌بازی یا وسیله آرامش‌بخش مورد علاقه کودک را همراه داشته باشند.
• اجازه دهند پزشک متناسب با سن کودک با او ارتباط برقرار کند.
• هنگام آزمایش آرامش خود را حفظ کنند.

در بسیاری از موارد، رفتار آرام والدین می‌تواند به کاهش اضطراب کودک کمک کند.

آیا کودک هنگام نوار عصب و عضله باید بیهوش شود؟

در حالت معمول، نوار عصب و عضله یک آزمایش سرپایی است و به بیهوشی عمومی نیاز ندارد.

با این حال، شرایط کودکان بسیار کم‌سن، میزان همکاری و نوع بررسی اهمیت دارد.

اگر کودک نتواند برای انجام یک بررسی ضروری همکاری کند، پزشک باید شرایط را به‌صورت جداگانه ارزیابی کند.

استفاده از آرام‌بخشی یا بیهوشی موضوعی کاملاً متفاوت است و تصمیم درباره آن باید توسط تیم پزشکی و بر اساس ضرورت، سن کودک، نوع آزمایش و ملاحظات ایمنی انجام شود.

بنابراین، والدین نباید تصور کنند که برای انجام نوار عصب و عضله به‌طور معمول کودک را بیهوش می‌کنند.

آیا قبل از نوار عصب و عضله کودک باید ناشتا باشد؟

در حالت معمول، برای خود نوار عصب و عضله نیاز به ناشتا بودن وجود ندارد.

اما اگر قرار باشد هم‌زمان اقدام دیگری انجام شود یا پزشک برای شرایط خاص کودک دستور متفاوتی داده باشد، همان دستور باید رعایت شود.

اگر کودک بیماری زمینه‌ای دارد یا داروی خاصی مصرف می‌کند، بهتر است والدین پیش از مراجعه این موارد را با پزشک یا مرکز انجام آزمایش مطرح کنند.

بعد از نوار عصب و عضله کودک چه مراقبتی لازم است؟

در اغلب موارد، کودک پس از پایان آزمایش می‌تواند فعالیت‌های معمول خود را از سر بگیرد؛ مگر اینکه پزشک توصیه دیگری داشته باشد.

اگر EMG سوزنی انجام شده باشد، ممکن است کودک برای مدت کوتاهی در محل ورود سوزن احساس حساسیت یا درد خفیف داشته باشد.

در صورت بروز درد شدید، تورم قابل‌توجه، خونریزی غیرعادی یا علائم غیرمعمول، باید با پزشک تماس گرفته شود.

در نهایت، مهم‌ترین بخش پس از آزمایش، دریافت و تفسیر صحیح نتیجه است.

وجود یک عدد خارج از محدوده مرجع به‌تنهایی به معنی بیماری قطعی نیست و باید در کنار معاینه و سایر یافته‌های پزشکی تفسیر شود.