درد شانه یکی از مشکلات شایع سیستم اسکلتی‌عضلانی است که می‌تواند در اثر مشکلات مختلفی مانند تاندینوپاتی روتاتورکاف، التهاب بورس، سندرم گیر افتادگی شانه، شانه یخ‌زده، آسیب‌های تاندونی یا سایر اختلالات مفصل و بافت‌های اطراف آن ایجاد شود.
به همین دلیل، درمان درد شانه برای همه افراد یکسان نیست و پیش از انتخاب روش درمانی باید علت اصلی درد مشخص شود.
اوزون تراپی شانه (Oxygen-Ozone Therapy) یکی از روش‌های تزریقی است که در سال‌های اخیر برای برخی اختلالات دردناک شانه مورد بررسی قرار گرفته است.
در این روش، مخلوط اکسیژن و ازن با غلظت و پروتکل مشخص، بسته به تشخیص پزشک، به ناحیه هدف تزریق می‌شود.
مطالعات انجام‌شده در زمینه اختلالات شانه، از جمله برخی کارآزمایی‌های تصادفی‌شده، کاهش درد و بهبود عملکرد را پس از تزریق اکسیژن-ازن گزارش کرده‌اند؛ با این حال، نتایج مطالعات از نظر محل تزریق، تعداد جلسات، غلظت ازن و مدت پیگیری با یکدیگر متفاوت هستند.
بنابراین، اوزون تراپی را باید یک گزینه درمانی انتخاب‌شده در چارچوب طب فیزیکی و توانبخشی دانست، نه روشی که برای هر نوع درد شانه یا هر بیمار مناسب باشد.
اوزون تراپی شانه چیست؟
اوزون تراپی شانه نوعی درمان تزریقی است که در آن از مخلوط Oxygen-Ozone (O₂-O₃) برای درمان برخی مشکلات دردناک شانه استفاده می‌شود.
هدف از انجام این درمان می‌تواند کاهش درد و بهبود عملکرد شانه در بیمارانی باشد که بر اساس تشخیص پزشک، کاندید مناسبی برای این روش هستند.
اوزون دارای خاصیت اکسیدکنندگی است و اثرات زیستی آن با تغییرات مختلف در مسیرهای التهابی و استرس اکسیداتیو ارتباط داده شده است.
با این حال، مکانیسم‌های پیشنهادی نباید به این معنی تفسیر شوند که ازن مستقیماً «تاندون را ترمیم می‌کند» یا می‌تواند هر آسیب ساختاری را بازسازی کند. شواهد بالینی درباره اثربخشی آن همچنان در حال تکامل است.
نکته مهم دیگر، محل تزریق است. اوزون ممکن است در مطالعات مختلف به نواحی متفاوتی از شانه تزریق شده باشد؛ برای مثال در برخی پژوهش‌ها تزریق در فضای زیرآکرومیال یا داخل مفصل بررسی شده است.
بنابراین نمی‌توان یک تکنیک تزریق را برای تمام بیماران توصیه کرد.
اوزون تراپی برای چه دردهای شانه‌ای استفاده می‌شود؟
اوزون تراپی در مطالعات مختلف برای چند اختلال شانه مورد بررسی قرار گرفته است. از جمله:
تاندینوپاتی روتاتورکاف
تاندون‌های روتاتورکاف نقش مهمی در حرکت و ثبات شانه دارند.
آسیب‌های ناشی از استفاده بیش از حد، حرکات تکراری یا تغییرات فرسایشی می‌توانند باعث درد و محدودیت عملکرد شوند.
در یک کارآزمایی تصادفی‌شده، تزریق اوزون تحت هدایت سونوگرافی در بیماران مبتلا به تاندینوپاتی مزمن سوپراسپیناتوس با تزریق کورتیکواستروئید مقایسه شد.
هر دو گروه بهبود قابل‌توجهی در درد و عملکرد نشان دادند، اما اوزون نسبت به تزریق کورتون برتری قطعی نشان نداد.
سندرم گیر افتادگی شانه
در Shoulder Impingement Syndrome، ساختارهای اطراف شانه در بعضی حرکات تحت فشار قرار می‌گیرند و بیمار ممکن است هنگام بالا بردن دست، درد و محدودیت عملکرد داشته باشد.
یک مطالعه تصادفی‌شده، تزریق تک‌جلسه‌ای اوزون تحت هدایت سونوگرافی را با کورتیکواستروئید مقایسه کرد.
هر دو روش باعث بهبود شدند، اما کورتون در کاهش کوتاه‌مدت درد و ناتوانی نتیجه بهتری داشت.
پژوهشگران اوزون را در شرایط خاص، از جمله زمانی که استفاده از استروئید مناسب نیست، به‌عنوان گزینه‌ای قابل بررسی مطرح کردند.
شانه یخ‌زده
در Adhesive Capsulitis یا شانه یخ‌زده، درد و محدودیت قابل‌توجه دامنه حرکتی ایجاد می‌شود.
برخی مطالعات، تزریق داخل مفصلی اکسیژن-ازن را برای این مشکل بررسی کرده‌اند و بهبود درد، عملکرد و دامنه حرکتی را گزارش کرده‌اند.
بااین‌حال، تعداد نمونه‌های مطالعات محدود بوده و روش‌های درمانی یکسان نبوده‌اند.
بنابراین، تشخیص شانه یخ‌زده به معنی این نیست که بیمار الزاماً باید اوزون تراپی دریافت کند؛ بلکه این روش تنها یکی از گزینه‌هایی است که ممکن است در شرایط منتخب بررسی شود.
آیا اوزون تراپی درد شانه را درمان می‌کند؟
پاسخ به این سؤال به علت درد شانه بستگی دارد.
اوزون تراپی ممکن است در برخی بیماران باعث کاهش درد و بهبود عملکرد شود، اما نباید آن را درمانی بدانیم که تمام علت‌های درد شانه را برطرف می‌کند.
برای مثال، اگر درد بیمار ناشی از یک آسیب شدید ساختاری باشد، تزریق به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین ارزیابی کامل و درمان مناسب آن آسیب شود.
هدف درمان باید ابتدا مشخص شود:
کاهش درد → بهبود حرکت → افزایش عملکرد → بازگشت تدریجی به فعالیت
به همین دلیل، در طب فیزیکی و توانبخشی، درمان تزریقی معمولاً باید در کنار تشخیص دقیق، اصلاح فعالیت و در صورت نیاز تمرین‌درمانی و توانبخشی ارزیابی شود.
اوزون تراپی چگونه باعث کاهش درد شانه می‌شود؟
اثرات احتمالی اکسیژن-ازن در درمان‌های اسکلتی‌عضلانی به تعامل آن با فرآیندهای التهابی، استرس اکسیداتیو و مسیرهای مرتبط با درد نسبت داده شده است.
برخی مرورهای علمی، اثرات ضدالتهابی و ضد درد بالقوه این روش را مطرح کرده‌اند؛ بااین‌حال، مکانیسم‌های زیستی به‌تنهایی برای اثبات اثربخشی بالینی کافی نیستند و باید نتایج کارآزمایی‌های انسانی نیز مورد توجه قرار گیرند.
به همین دلیل، بهتر است به‌جای ادعاهایی مانند «اوزون تاندون را بازسازی می‌کند» یا «سلول‌های آسیب‌دیده را قطعی ترمیم می‌کند»، گفته شود که مطالعات بالینی، احتمال کاهش درد و بهبود عملکرد را در برخی اختلالات شانه نشان داده‌اند.
این بیان هم از نظر علمی دقیق‌تر است و هم از ایجاد انتظار غیرواقعی در بیمار جلوگیری می‌کند.
آیا اوزون تراپی شانه با سونوگرافی انجام می‌شود؟
در برخی پروتکل‌ها، تزریق اوزون با استفاده از Ultrasound Guidance انجام می‌شود.
سونوگرافی عضلانی‌اسکلتی به پزشک اجازه می‌دهد برخی ساختارهای شانه را به‌صورت هم‌زمان مشاهده کند و در صورت نیاز مسیر تزریق را با توجه به ساختار هدف تعیین کند.
در مطالعات مربوط به شانه، تزریق اوزون تحت هدایت سونوگرافی برای برخی مشکلات مانند گیر افتادگی شانه و تاندینوپاتی سوپراسپیناتوس مورد استفاده قرار گرفته است.
بااین‌حال، استفاده از سونوگرافی به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت درمان نیست.
تشخیص صحیح، انتخاب بیمار مناسب، محل تزریق و برنامه توانبخشی همگی در نتیجه نهایی اهمیت دارند.
چه کسانی کاندید مناسب اوزون تراپی شانه هستند؟
اوزون تراپی برای همه افرادی که دچار درد شانه هستند مناسب نیست.
نخستین قدم، مشخص کردن علت درد و بررسی شدت مشکل است.
پزشک پس از بررسی شرح حال، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز تصویربرداری، می‌تواند مشخص کند آیا درمان تزریقی برای بیمار منطقی است یا خیر.
ممکن است اوزون تراپی در برخی بیماران مبتلا به مشکلات مزمن و دردناک شانه، به‌خصوص بعضی موارد تاندینوپاتی روتاتورکاف، سندرم گیر افتادگی یا شانه یخ‌زده به‌عنوان یکی از گزینه‌های غیرجراحی بررسی شود.
درد مزمن شانه
اگر درد شانه برای مدت طولانی ادامه داشته باشد و درمان‌های اولیه نتیجه کافی ایجاد نکرده باشند، پزشک ممکن است گزینه‌های درمانی دیگری را بررسی کند.
البته مزمن بودن درد به‌تنهایی دلیل کافی برای انجام اوزون تراپی نیست و ابتدا باید علت درد مشخص شود.
بیمارانی که به درمان‌های محافظه‌کارانه پاسخ کافی نداده‌اند
درمان درد شانه در بسیاری از بیماران با روش‌هایی مانند اصلاح فعالیت، تمرین‌درمانی، فیزیوتراپی و سایر اقدامات غیرتهاجمی آغاز می‌شود.
اگر پاسخ به این اقدامات کافی نباشد، بسته به تشخیص ممکن است درمان تزریقی نیز مطرح شود.
افرادی که کاندید مناسبی برای بعضی تزریق‌ها نیستند
در برخی شرایط، پزشک ممکن است به دلایل مختلف استفاده از یک روش خاص، مانند کورتیکواستروئید، را مناسب نداند.
در این وضعیت، بسته به تشخیص بیمار، گزینه‌های دیگری ممکن است مورد بررسی قرار گیرند.
این موضوع به معنی برتری اوزون نسبت به سایر درمان‌ها نیست؛ بلکه انتخاب درمان باید برای هر بیمار جداگانه انجام شود.
چه کسانی نباید اوزون تراپی شانه انجام دهند؟
قبل از هر تزریق، پزشک باید شرایط عمومی و بیماری‌های زمینه‌ای بیمار را بررسی کند.
در بعضی شرایط ممکن است انجام اوزون تراپی مناسب نباشد یا نیاز به احتیاط و بررسی بیشتری وجود داشته باشد.
از جمله مواردی که باید پیش از درمان با پزشک متخصصی مانند دکتر نفیسه بیرنگ مطرح شوند عبارت‌اند از:
- عفونت فعال در محل تزریق
- بیماری یا شرایط پزشکی خاص
- اختلالات قابل‌توجه انعقادی
- مصرف داروهای مؤثر بر انعقاد خون
- حساسیت یا مشکل پزشکی مرتبط با فرآیند تزریق
- بارداری، در صورت مطرح بودن درمان
- وجود آسیب ساختاری شدید که نیازمند ارزیابی درمانی متفاوت است
این فهرست کامل نیست و تشخیص مناسب بودن اوزون تراپی باید توسط پزشک انجام شود.
همچنین نباید تنها بر اساس نام بیماری تصمیم گرفت. دو بیمار با عنوان تشخیصی یکسان ممکن است به دلیل شدت آسیب، سن، سطح فعالیت و شرایط زمینه‌ای، درمان متفاوتی نیاز داشته باشند.
اوزون تراپی شانه چند جلسه لازم دارد؟
تعداد جلسات اوزون تراپی شانه برای همه بیماران یکسان نیست.
پروتکل‌های موجود در مطالعات علمی از نظر تعداد تزریق، محل تزریق، غلظت گاز و فاصله بین جلسات متفاوت هستند.
به همین دلیل، نمی‌توان برای تمام بیماران یک عدد ثابت مانند «سه جلسه» یا «پنج جلسه» را به‌عنوان درمان قطعی معرفی کرد.
تعداد جلسات می‌تواند به موارد زیر بستگی داشته باشد:
- تشخیص دقیق
- شدت درد
- مدت‌زمان ابتلا
- محل مشکل
- پاسخ بیمار به درمان
- هدف درمان
- برنامه توانبخشی هم‌زمان
در برخی مطالعات، حتی یک تزریق بررسی شده است، در حالی که در سایر پروتکل‌ها جلسات بیشتری مورد استفاده قرار گرفته‌اند. بنابراین تعداد جلسات باید بر اساس شرایط بیمار و پروتکل درمانی تعیین شود.
ادامه تزریق بدون ارزیابی پاسخ بیمار توصیه نمی‌شود.
اوزون تراپی شانه چه زمانی اثر می‌کند؟
زمان شروع اثر اوزون تراپی در افراد مختلف متفاوت است.
برخی بیماران ممکن است در روزها یا هفته‌های پس از درمان تغییراتی در شدت درد یا عملکرد خود احساس کنند، در حالی که در برخی دیگر روند بهبود تدریجی‌تر است.
همچنین ممکن است بیمار در ساعات یا روزهای ابتدایی پس از تزریق، احساس ناراحتی یا درد موضعی داشته باشد.
بنابراین، ارزیابی نتیجه درمان باید بر اساس روند علائم در طول زمان انجام شود، نه صرفاً وضعیت چند ساعت اول پس از تزریق.
عواملی مانند:
- نوع آسیب
- شدت بیماری
- مزمن بودن درد
- وضعیت عضلات شانه
- سطح فعالیت
- انجام تمرینات توانبخشی
- پاسخ بدن به درمان
می‌توانند بر روند بهبود تأثیر داشته باشند.
میزان موفقیت اوزون تراپی شانه چقدر است؟
نمی‌توان برای اوزون تراپی شانه یک درصد موفقیت ثابت و قابل تعمیم به همه بیماران اعلام کرد.
مطالعات مختلف نتایج متفاوتی گزارش کرده‌اند و شرایط آنها نیز یکسان نبوده است. برای مثال، نوع بیماری شانه، محل تزریق، تعداد جلسات، غلظت اوزون و روش ارزیابی نتیجه می‌تواند متفاوت باشد.
برخی مطالعات کاهش درد و بهبود عملکرد را گزارش کرده‌اند، اما این یافته‌ها به معنی اثبات برتری اوزون برای تمام مشکلات شانه نیستند.
به همین دلیل، بهتر است موفقیت درمان را با معیارهای واقعی بیمار ارزیابی کنیم:
کاهش درد + افزایش دامنه حرکتی + بهبود عملکرد + بازگشت بهتر به فعالیت‌های روزمره
نه صرفاً با یک عدد یا درصد ثابت.
اوزون تراپی شانه بهتر است یا کورتون؟
این سؤال پاسخ یکسانی برای همه بیماران ندارد.
کورتیکواستروئید در برخی مشکلات شانه می‌تواند برای کاهش درد و التهاب، به‌خصوص در کوتاه‌مدت، مورد استفاده قرار گیرد.
در مقابل، اوزون تراپی یک روش متفاوت است که شواهد مربوط به آن برای اختلالات مختلف شانه همچنان در حال بررسی است.
در یک مطالعه درباره سندرم گیر افتادگی شانه، هر دو روش باعث بهبود علائم شدند، اما کورتیکواستروئید در برخی شاخص‌های کوتاه‌مدت نتیجه بهتری داشت.
بنابراین، شواهد موجود از این ایده که اوزون همیشه بهتر از کورتون است حمایت نمی‌کنند.
انتخاب روش باید بر اساس مواردی مانند:
- علت درد
- شدت علائم
- بیماری‌های زمینه‌ای
- درمان‌های قبلی
- هدف از تزریق
- خطرات و مزایای هر روش
انجام شود.
اوزون تراپی شانه بهتر است یا PRP؟
PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت، روشی تزریقی است که در آن از فرآورده تهیه‌شده از خون خود بیمار استفاده می‌شود.
اوزون تراپی و PRP از نظر ماده تزریقی، مکانیسم پیشنهادی و پروتکل درمانی یکسان نیستند و نمی‌توان یکی را به‌صورت کلی برتر از دیگری دانست.
در برخی بیماری‌های تاندونی، PRP نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، اما نتیجه درمان می‌تواند به نوع آسیب و تکنیک مورد استفاده وابسته باشد.
بنابراین، تصمیم بین اوزون تراپی، PRP، کورتون یا سایر درمان‌های غیرجراحی باید بعد از تشخیص دقیق گرفته شود.
مقایسه اوزون تراپی با روش‌های رایج درمان درد شانه
|
روش |
هدف اصلی |
تهاجم |
کاربرد |
|
تمرین‌درمانی |
بهبود قدرت و عملکرد |
بسیار کم |
بسیاری از مشکلات شانه |
|
فیزیوتراپی |
کاهش درد و بهبود عملکرد |
کم |
بسته به علت درد |
|
کورتیکواستروئید |
کاهش درد و التهاب |
تزریقی |
برخی مشکلات شانه |
|
PRP |
درمان تزریقی با فرآورده پلاکتی |
تزریقی |
برخی آسیب‌های تاندونی |
|
اوزون تراپی |
کاهش درد و بهبود عملکرد در بیماران منتخب |
تزریقی |
برخی اختلالات شانه |
|
جراحی |
اصلاح برخی آسیب‌های ساختاری |
تهاجمی |
آسیب‌های منتخب و شدید |
این جدول به این معنی نیست که یک روش برای همه بیماران بهتر است.
انتخاب درمان به تشخیص و شرایط فردی بیمار وابسته است.
آیا اوزون تراپی شانه جایگزین جراحی است؟
در اغلب موارد نمی‌توان اوزون تراپی را جایگزین عمومی جراحی دانست.
بعضی آسیب‌های شانه با درمان‌های غیرجراحی قابل کنترل هستند و ممکن است در بیماران منتخب، درمان‌های تزریقی نیز در برنامه درمانی قرار گیرند.
اما در صورت وجود آسیب ساختاری شدید، پارگی‌های خاص تاندونی، ضعف قابل‌توجه یا شکست درمان‌های مناسب غیرجراحی، ممکن است بیمار به ارزیابی جراحی نیاز داشته باشد.
بنابراین، انجام اوزون تراپی نباید باعث شود بررسی یک آسیب جدی به تأخیر بیفتد.
نقش توانبخشی در کنار اوزون تراپی شانه
یکی از نکات مهم در درمان درد شانه این است که تزریق به‌تنهایی همیشه تمام مشکل را حل نمی‌کند.
اگر بیمار دچار ضعف عضلات Rotator Cuff، اختلال حرکت کتف، کاهش دامنه حرکتی یا الگوی حرکتی نامناسب باشد، این مشکلات نیز باید در برنامه درمانی مورد توجه قرار گیرند.
تمرین‌درمانی می‌تواند با هدف:
- افزایش قدرت عضلات
- بهبود دامنه حرکتی
- افزایش کنترل شانه
- اصلاح الگوی حرکتی
- بازگشت تدریجی به فعالیت
انجام شود.
به همین دلیل، در صورت تجویز اوزون تراپی، بهتر است آن را بخشی از یک برنامه جامع درمانی بدانیم، نه یک درمان مستقل که جایگزین تمام اقدامات توانبخشی شود.
آیا بعد از اوزون تراپی شانه می‌توان ورزش کرد؟
زمان بازگشت به ورزش به نوع آسیب، شدت علائم و محل تزریق بستگی دارد.
در دوره ابتدایی پس از تزریق، معمولاً باید از فعالیت‌های سنگین و حرکات شدید شانه که فشار زیادی ایجاد می‌کنند، طبق توصیه پزشک اجتناب شود.
بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد.
برای ورزشکاران، زمان بازگشت به فعالیت باید علاوه بر کاهش درد، بر اساس قدرت عضلات، دامنه حرکتی، کنترل شانه و توانایی انجام حرکات اختصاصی ورزش تعیین شود.
کاهش درد به‌تنهایی به معنی آماده بودن شانه برای فعالیت شدید نیست.
